Leerplicht

De meeste ouders associëren leerplicht met spijbelen. Maar de route van school naar leerplichtambtenaar raakt veel meer gezinnen dan je zou verwachten, en lang niet altijd omdat een kind niet naar school wil.

Het begint op school. Als een leerling extra ondersteuning nodig heeft, is de school wettelijk verplicht om een ontwikkelingsperspectief (OPP) op te stellen. Dat document beschrijft wat het kind nodig heeft, welke ondersteuning de school biedt en wat het uitstroomperspectief is.
De school heeft zorgplicht, als zij de ondersteuning zelf niet kan leveren, moet zij actief zorgen voor een passende plek elders, in overleg met het samenwerkingsverband. Sinds augustus 2025 hebben leerlingen met een OPP bovendien hoorrecht en mogen zij meepraten over hun eigen ondersteuning.

In de praktijk loopt het hier geregeld vast. Een school die onvoldoende ondersteuning kan bieden, verwijst ouders soms door zonder zelf actie te ondernemen. Of de school signaleert gedragsproblemen maar stelt geen OPP op. Het kind valt uit, blijft thuis, en na zestien uur ongeoorloofd verzuim binnen vier weken is de school verplicht een melding te doen bij DUO. Die melding landt bij de leerplichtambtenaar.

Vanaf dat moment volgt de leerplichtambtenaar de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS), met vier mogelijke routes: vrijwillige jeugdhulp, een Halt-traject, een zorgmelding bij Veilig Thuis of de Beschermingstafel (civielrechtelijk), of een proces-verbaal richting het Openbaar Ministerie (strafrechtelijk). Bij die laatste route gaat een afschrift naar de Raad voor de Kinderbescherming, die vervolgens onderzoek doet naar de achterliggende oorzaken van het verzuim. De RvdK kan vanuit dat onderzoek ambtshalve besluiten een beschermingsonderzoek te starten, als de situatie daar aanleiding toe geeft.

Wat hier misgaat is structureel.
Verzuim van thuiszitters wordt regelmatig als ongeoorloofd geregistreerd, terwijl de oorzaak ligt bij het ontbreken van passend onderwijs. Ouders die al maanden vechten voor een geschikte plek worden vervolgens opgeroepen door leerplicht, soms zelfs als verdachte.

In het meest schrijnende scenario doet de school een zorgmelding bij Veilig Thuis, met als strekking dat ouders hun kind verwaarlozen door het niet naar school te sturen. Terwijl diezelfde school de zorgplicht niet is nagekomen. Die zorgmelding belandt in het dossier en is daar moeilijk weer uit te krijgen.

Op het moment dat een casus eenmaal in de keten zit, bij leerplicht, VT, de Raad of een GI, telt het dossier.
En in dat dossier staat zelden beschreven dat de school haar zorgplicht niet nakwam, dat er geen OPP was of dat het samenwerkingsverband geen passende plek vond. Wat er wel staat is dat het kind niet naar school gaat en dat de ouders onvoldoende meewerkten. Wie dat verschil niet ziet in de stukken, mist het hele verhaal.

Particulier onderzoek kan in dit proces de feiten checken, of alles netjes volgens de regels gaat, en of de OPP en de overige rapportages feitelijk juist zijn. Een contrarapportage, op verzoek juridisch bruikbaar, kan geschreven worden naar aanleiding van het onderzoek.